.ans.bouter.poëzie-&.liedtekstvertalingen.
liedteksten & gedichten            over vertalen/hertalen             contact             zoeken             home

over vertalen en hertalen: kanttekeningen bij de vertalingen (2014)

(over vertalen en hertalen: kanttekeningen 2013, 2012, 2011, 2010 en start)
dwras vers open

inhoud 

03-04-2017 - the ladies who lunch - stephen sondheim
02-04-2017 - elegy | klaaglied - edna st. vincent millay
23-02-2017 - childhood is the kingdom where nobody dies - edna st. vincent millay
22-02-2017 - drowning is not so pitiful - emily dickinson
20-02-2017 - softened by time's consummate plush - emily dickinson
04-02-2017 - portrait by a neighbor - millay
13-01-2017 - the return from town - millay
05-01-2017 - safe upon the solid rock the ugly houses stand - second fig
09-12-2016 - my candle burns at both ends - millay - first fig
08-12-2016 - because I could not stop for death: de ontbrekende 4e strofe in de eerste uitgave van Dickinsons gedichten
11-09-2016 - yeats: down by the salley gardens
20-08-2016 - dickinson & millay: "Dwars Vers"
22-04-2016 - I thought of you - sara teasdale
20-04-2016 - longing - sara teasdale
09-04-2016 - sara teasdale - I am not yours
30-03-2016 - I have been very lonely all today - owen barfield
27-03-2016 - the ruined maid - thomas hardy
24-03-2016 - de genomineerden en winnaar van de vertaalwedstrijd met Love is not all
22-03-2016 - elizabeth bishop: one art
15-02-2016 - w.h. auden: funeral blues revisited
08-02-2016 - thomas hardy - the man he killed
31-12-2015 - thomas hardy - birds at winter nightfall
30-12-2015 - thomas hardy: the reminder
27-12-2015 - thomas hardy: the darkling thrush
21-12-2015 - thomas hardy: a broken appointment
12-12-2015 - thomas hardy: neutral tones
01-12-2015 - thomas hardy: the voice
11-11-2015 - not in this chamber only at my birth - millay
09-11-2015 - we talk of taxes, and I call you friend
28-10-2015 - to the not impossible him - millay
22-10-2015 - city trees - edna st. vincent millay
10-09-2015 - elegy before death - edna st vincent millay
29-04-2015 - one day I wrote her name upon the strand
26-04-2015 - ode on solitude - alexander pope
02-04-2015 - if - rudyard kipling
26-03-2015 - god only knows - the beach boys
25-03-2015 - w.h. auden - who's who
19-03-2015 - what fifty said - robert frost
12-03-2015 - voor de 3e keer  "I dwell in possibility"
11-03-2015 - christina rossetti dit keer: monna innominata, 11e sonnet - many in aftertimes will say of you
09-02-2015 - and you as well must die, beloved dust - opnieuw bekeken



30-01-2015 - women have loved before as I love now
27-01-2015 - I know the face of falsehood and her tongue - edna st. vincent millay

06-01-2015 - bang, bang (my baby shot me down) - lady gaga, oorspronkelijk cher, later nancy sinatra
14-12-2014 - renascence - edna st. vincent millay
29-11-2014 - the ballad of the harp-weaver

17-11-2014 - recuerdo | weet jij nog
13-11-2014 - here is a wound that never will heal, I know
30-10-2014 - oh, my beloved, have you thought of this

24-10-2014 - the dream - edna st. vincent millay
22-10-2014 - and do you think that love itself - millay
28-09-2014 - the unexplorer & the philosopher 
30-06-2014 - let you not say of me when I am old - edna st. vincent millay

15-06-2014 - since I cannot persuade you from this mood
09-06-2014 - that love at length should find me out and bring
02-06-2014 - once more into my arid days like dew
06-05-2014 - still will I harvest beauty where it grows
04-05-2014 - when you, that at this moment are to me

19-04-2014 - pity me not because the light of day
11-04-2014 - I only know that every hour with you
21-03-2014 - I shall go back again to the bleak shore
17-03-2014 - song of a second april
14-03-2014 - een grappig gedichtje van millay (the return from town)

13-03-2014 - not even my pride shall suffer much - geen sonnet dit keer van millay
05-03-2014 - sometimes when I am wearied suddenly - millay
 
27-02-2014 - I said, seeing how the winter gale increased
20-02-2014 - how healthily their feet upon the floor
17-02-2014 - of all that ever in extreme disease
15-02-2014 - no lack of counsel from the shrewd and wise
11-02-2014 - what lips my lips have kissed, and where, and why - verbeterde versie van dit in 2012 vertaalde sonnet
10-02-2014 - tussendoortje - emily dickinson - it troubled me as once I was
09-02-2014 - if in the years to come you should recall
27-01-2014 - not in a silver casket cool with pearls zoektocht en vergelijking met herman de coninck's vertaling
21-01-2014 - strange thing that I, by nature nothing prone
15-01-2014 - sweet love, sweet thorn
12-01-2014 - if to be left were to be left alone - millay
10-01-2014 - whereas at morning in a jeweled crown
06-01-2014 - hearing your words and not a word among them - millay, ook in het nieuwe jaar

  Dwars Vers vert
www.dwarsvers.nl
gedichten & sonnetten van Emily Dickinson en Edna St. Vincent Millay in de bundel Dwars Vers
Te bestellen: HIER



the ladies who lunch - stephen sondheim - 3 april 2017

Uit de musical "Company": het lied "The ladies who lunch". Er staan schitterende uitvoeringen op youtube. De één nog rauwer dan de ander.

In de vertaling heb ik van "the ladies who lunch" vrouwen gemaakt die de vrouw zijn van.

                                                                                                                              terug naar boven 

elegy | klaaglied - edna st. vincent millay - 2 april 2017

"Elegy" is een klaaglied dat Millay schreef nadat Dorothy Coleman, een vriendin, op jeugdige leeftijd overleed. Ook hier lijkt het of de strenge vorm haar moet helpen om de emotie in bedwang te houden. Het is geschreven in de minder gebruikelijke trocheïsche tetrameter: DUM ta DUM ta DUM ta DUM (ta); de laatste trochee is vaak onvolledig (catalectisch).

Ga er maar aan staan. In het Nederlands is het lastig om de vierde trochee onvolledig te laten en dus mannelijk rijm te gebruiken, zeker als je het rijmschema van Millay wilt volgen.
Bovendien heeft Millay in haar rijmschema nog een paar bijzonderheden toegepast.

In de 1e strofe is het rijmschema van de eerste zes regels: A-B-C|C-B-A  en vervolgens: C-E-E-E-C (in de vertaling is dat D-E-E-E-D geworden).
In de 2e strofe is het rijmschema van de eerste zes regels: A-B-C-D-E-F   en vervolgens laat Millay deze rijmklanken allemaal terugkomen en één rijmklank (E) twee keer: A-F-E-C-B-E-D.  Ik weet haast wel zeker dat ze eerst geprobeerd heeft bij de tweede zes regels dit rijmschema toe te passen: F-E-D-C-B-A (dus aflopend) en toen dat niet lukte de volgorde aanpaste en er in totaal dertien regels van maakte in plaats van twaalf. Maar....bewijzen kan ik het niet. 
In de 3e strofe is het rijmschema minder gestructureerd: A-B-C-D-E-D-B-D-A-E  | C-F-F-C

Door in de vertaling veelal vier volledige trocheeën te gebruiken wordt het gedicht minder staccato. Dat is jammer. Veroorzaker van dit alles is de eerste regel en wel "de grote ogen" die daar de hoofdrol spelen. Maar zelfs als je daar al uit zou komen (Laat jouw grote ogen dan | Laat jouw ogen, oh zo groot) maakt het lastige rijmschema het onmogelijk om precies daar mannelijk rijm toe te passen waar Millay het ook deed.
Misschien probeer ik het later nog een keer, maar voorlopig ben ik met deze versie tevreden. 

                                                                                                                              terug naar boven 

childhood is the kingdom where nobody dies - edna st. vincent millay - 23 februari 2017

'Childhood', een lastig te vertalen woord. 'The state or period of being a child'. Millay gaat het om de 'state'. En die 'state' wordt bepaald door de dood. Maar niet zomaar de dood, zoals uit het gedicht blijkt.

Terug naar 'childhood'. De kindertijd of je kindertijd verwijst te veel naar de periode, vind ik. Het gaat om 'het zijn van kind'. De Duitsers hebben het mooie 'Kindheit' (naast 'Kinderzeit'), de Fransen: 'Lénfance'. Wij hebben wel 'kinds', maar ja. Eerst dacht ik aan: 'Kind ben je niet tot aan een bepaalde leeftijd', gecombineerd met 'kind ben je in het rijk waar niemand doodgaat'.  Toen meende ik dat het iets met 'kind-zijn' moest worden, waarbij de toevoeging 'je' des te duidelijker maakt dat het om een persoonlijke staat gaat waar, afhankelijk van je levensloop, op enig moment een eind aan komt. Maar een groot bezwaar daarvan is dat het te zeer aan 'het kind in jezelf' doet denken en dat is nou ook weer niet de bedoeling. Toch weer terug naar 'kind ben je niet' en 'kind ben je'.

                                                                                                                              terug naar boven 

drowning is not so pitiful - emily dickinson - 22 februari 2017

Op de verjaardag van Edna St. Vincent Millay - zij werd 125 jaar geleden geboren in Rockland/Maine - een gedicht van Dickinson over verdrinken. Niet echt een gezellig verjaardagsonderwerp. Maar het zij zo.  

                                                                                                                              terug naar boven 

softened by time's consummate plush - emily dickinson - 20 februari 2017

Met het woordje ‘consummate’, wat als werkwoord voltrekken/voltooien betekent, maar ook staat voor volmaakt/volleerd, weet Dickinson, gecombineerd met dat ‘softened’ en ‘sleek’ mooi beelden op te roepen van de tijd die verstrijkt en door zacht pluche wordt bedekt en wel op volmaakte wijze.
Voor ‘sleek’ staat in de dictionary.com: smooth as hair. Prachtig toch!

Ik had eerst: ‘Pluche van de lang verstreken tijd / Verzacht het kinderleed’, waarbij verstreken, ook associaties oproept met het glad strijken van het pluche. Maar daar miste ‘appears’ nog.
Vervolgens borrelde ‘glansrijk’ boven (het glanzen van het pluche, maar ook: uitstekend) en toen werd het: ‘Glansrijk verzacht het pluche der tijd / Naar ’t schijnt het kinderleed’.

Tot ik erachter kwam dat bij 'consummate' toch meestal de klemtoon op de 1e lettergreep komt te liggen (de 2e mág ook). Wil je het ritme goed volgen dan wordt de regel anders: Glansrijk verzacht - 't pluche van de tijd. Een kleine pauze na 'verzacht' is nodig omdat daarna weer een 't' komt.

'Pluche' is officieel een woord met twee lettergrepen. Ik zelf en, zo weet ik inmiddels, vele anderen spreken het uit als éénlettergrepig. Dat is hier ook de bedoeling.

Wat ‘bisected’ in tweeën deelt, is de vraag. Eerst dacht ik dat de dichter in tweeën werd gedeeld, maar nu denk ik dat ze het leven bedoelt. Eerst is er de wanhoop van de kindertijd die haar sporen nalaat en waar je in de loop der jaren mee om leert te gaan. Pas als je te maken krijgt met een diepere pijn die onoverkoombaar is, ga je anders tegen die tijd aankijken en word je zelfs jaloers op de wanhoop uit je kindertijd.
En dit dan in 8 regeltjes.

                                                                                                                              terug naar boven 

portrait by a neighbor - millay - 4 februari 2017

Eén van de gedichten die Edna St. Vincent Millay in 1941 voordroeg en die later is opgenomen op een LP met een selectie van haar werk. Geschetst door een buurvrouw.  

                                                                                                                              terug naar boven 

the return from town - millay - 13 januari 2017

Een beetje een niemendalletje, dit korte gedichtje van Millay. Maar voor die tijd toch ongebruikelijk, denk ik zo, dat een vrouw op die manier over mannen, jongens schreef.  
                                                                                                                              terug naar boven 

safe upon the solid rock the ugly houses stand - second fig - 5 januari 2017

Dan toch ook maar een poging om "vijg 2" (Second Fig) uit "A few figs from thistles" te vertalen. Beide "vijgen" laten immers goed zien hoe Millay zichzelf zag.
                                                                                                                              terug naar boven 

my candle burns at both ends - millay - 9 december 2016

Vijg 1 (First fig) uit "A few figs from thistles" is zo ongeveer het bekendste gedicht van Edna St. Vincent Millay. In 1920 al verschenen. Zo kort en krachtig en rijmend dat het lastig te vertalen is. Na diverse vergeefse pogingen te hebben ondernomen; nu toch een bevredigend resultaat.  

"Fig" staat voor vijg; maar "in full fig" betekent: in vol ornaat. Dus alleen al met dát woordje kun je alle kanten op.

                                                                                                                              terug naar boven 

because I could not stop for death: de ontbrekende 4e strofe in de eerste uitgave van Dickinsons gedichten - 8 december 2016

In de uitgave van Mabel Loomis Todd en Thomas Higginson van 1890 is de 4e strofe van "Because I could not stop for death" niet opgenomen. In latere uitgaven wel. Hieronder de vertaling waarin ook deze 4e strofe is opgenomen.

Because I could not stop for Death -
He kindly stopped for me -
The Carriage held but just Ourselves -
And Immortality.

We slowly drove - He knew no haste
And I had put away
My labor and my leisure too,
For his Civility -

We passed the School, where Children strove
At Recess – in the Ring -
We passed the Fields of Gazing Grain -
We passed the Setting Sun -

Or rather – He passed Us –
The Dews drew quivering and Chill –
For only Gossamer, my Gown –
My Tippet – only Tulle -

We paused before a House that seemed
A Swelling of the Ground -
The Roof was scarcely visible -
The Cornice in the Ground –

Since then  - ’t is Centuries and yet
Feels shorter than the Day
I first surmised the Horses’ Heads
Were toward Eternity -



Ik had voor Dood geen tijd gehad

Maar hij kwam wel op tijd
We zaten samen in de koets
Met naast ons eeuwigheid

Een slakkengang – hij had geen haast
Mijn werk was opgeschort
Van vrije tijd sprak ik niet meer
Uit een soort piëteit

We zagen kinderen op het plein
Ze speelden in een kring
We zagen velden vol met graan
De zon die onderging

Hij schoof aan ons voorbij                (4e couplet)
De kilte van de dauw trok op
Want ragfijn was mijn tule jurk
Mijn shawl van tere stof

We stopten bij een huis dat leek
Verscholen in het land
Het dak was nauwelijks te zien
Je zag nog net de rand

’t Is eeuwen al geleden weer
Soms lijkt het nog maar kort
De paarden roken vast het eerst
De geur van eindigheid




                                                                                                                              terug naar boven 

yeats - down by the salley gardens -  11 september 2016

Een gedicht naar een liedje en dát kun je horen. Een oud Iers volksliedje dat nogal langzaam gezongen wordt. Er zijn verschillende versies op You Tube te vinden. Leuk!
Zaak dus om het metrum van het origineel nauwlettend te volgen in de vertaling.

                                                                                                                              terug naar boven 

dickinson & millay - 20 augustus 2016

Vaak valt het vertalen stil tijdens de zomermaanden. Ook dit jaar. Maar stilgezeten wordt er zeker niet.
De voorbereidingen voor de bundel "Dwars Vers", waarin Emily Dickinson en Edna St. Vincent Millay in vertaling bijeengebracht worden, zijn in volle gang. Twee maal vijftig vertaalde gedichten & sonnetten samen in een tweeluik, in eigen beheer uitgegeven en prachtig vormgegeven. Verwacht: oktober 2016.

    
                                                                                                                          terug naar boven 

I thought of you - sara teasdale - 22 april 2016

Eigenlijk zocht ik naar de sonnetten van Sara Teasdale, maar deze kleine gedichten zijn ook prachtig. Echoënde duinen een een zilverende zee. Mooi beeld.

    
                                                                                                                          terug naar boven 

longing - sara teasdale - 20 april 2016

Nog zo'n mooi, klein gedicht van Sara Teasdale met haar lichaam en ziel als onderwerp. Na haar dood, maar ook weer niet. "My body that must go without the joy it longed to know".

    
                                                                                                                          terug naar boven 

sara teasdale - I am not yours - 9 april 2016

Sara Teasdale (1884-1933) idem tegengekomen in mijn zoektocht naar sonnetteers. "I am not yours" is echter geen sonnet, maar een prachtig, kort gedicht. Ze schreef nog meer pareltjes, zag ik al.

    
                                                                                                                          terug naar boven 

I have been very lonely all today - owen barfield - 30 maart 2016

Owen Barfield leefde van 1898 tot 1997: 99 jaar oud geworden! Ik vond zijn sonnet "I have been very lonely all today"  op het weblog Taaldacht  waar wel vaker over deze filosoof, schrijver en dichter geschreven wordt. Ik moet meer over en van hem gaan lezen. Dit is in ieder geval een mooi romantisch sonnet

    
                                                                                                                          terug naar boven 

the ruined maid -  thomas hardy - 27 maart 2016

Het is al weer even geleden dat ik "The ruined maid" van Thomas Hardy vertaalde. Het gedicht is een vrolijk commentaar op hoe men in de Victoriaanse tijd over vrouwen dacht. De gevallen vrouw, die in zonde leefde, wordt afgezet tegen het eenvoudige boerenmeisje. Wie was beter af, is de vraag. En als je je bedenkt hoe welgestelde vrouwen geacht werden te leven, dan vraag je je dat helemáál af.

Hoe vertaal je "ruined"? Geruïneerd, wat geassocieerd wordt met geld, dekt de gevoelsmatige lading niet. Verdorven? Teveel van het goede. Een gevallen vrouw, dat kán. "Ik heb afgedaan" is ook een mooie term. Maar het meest kun je uit de voeten met "in zonde leven". Dat past ook in die tijd met een streng conservatieve moraal.   

Vergeet ik nog te vermelden dat het metrum een anapestische trimeter is, gecombineerd met een jambische versvoet waarmee de regel meestal begint. Dat is leuk aan Hardy's gedichten: hij probeert verschillende metra uit. 


    
                                                                                                                          terug naar boven 

de genomineerden voor de vertaalwedstrijd  "Love is not all" - 24 maart 2016

Ik zag dat de genomineerden inmiddels bekend zijn gemaakt van Nederland vertaalt 2016
Drie van de vijf houden zich aan het metrum: Erik Honders, Arjan Keene en Joop Maes. Alle drie geven ze een mooie vertaling. Joop Maes zet er een erg leuke regel  tussen: "qua drijfvermogen scoort ze ronduit zwak" .  Zijn vertaling loopt soepel en is wat vrijer dan die van de andere twee.

Mooie vondsten voor  "Yet many a man is making friends with death / Even as I speak, for lack of love alone":
Erik Honders: "Toch sluiten velen vriendschap met de dood / als men het zonder liefde stellen moet
Arjan Keene: Toch is er menig man die nu verzucht / dat hij de dood verkiest als zij verzaakt"
Joop Maes: "Toch zoeken talloos velen in de dood / Verlossing uit een liefdeloos bestaan".

Eén van deze drie moet het worden, zou ik zeggen.
Mijn eigen vertaling staat hier.

En ook de winnaar is bekend, zie ik nu: Erik Honders. Terecht, een mooie soepel lopende vertaling  zie ook het juryrapport.
Naar aanleiding van het rapport heb ik "noch"  vervangen door "geen". Dat kan eigenlijk zonder problemen. inderdaad.


    
                                                                                                                          terug naar boven 

elizabeth bishop - one art - 22 maart 2016

Op zoek naar namen van vrouwelijke sonnetteers kwam ik toevallig dit beroemde gedicht van Elizabeth Bishop tegen. En later ook vertalingen ervan, onder meer die van J. Bernlef, die ook bleek te zijn begonnen met "De kunst van het verliezen valt te leren".  Uiteindelijk kwam ik echter op iets anders al associërend met de woorden "art" en "losing": In omgaan met verlies raak je bedreven.  De titel van de vertaling is: Bedreven.

Het gedicht is een zogenaamd Villanelle en bestaat uit 19 regels (5 x 3 en 1 x 4 regels). Er zijn twee rijmklanken én twee zich herhalende regels, waarmee iets gevarieerd wordt. Elizabeth Bishop permitteert zich kleine afwijkingen, ook in het jambische metrum. Dit alles in de vertaling laten terugkomen is nog een hele kunst.

De vertaling van Bernlef is overigens bepaald niet een van zijn beste vertalingen. Hij heeft zich niet aan de regels van de villanelle gehouden. Metrisch is het een rommeltje en het rijmen op -uur loopt helemaal vast (een buurland?, een geliefde schuur?). Als moeders horloge is verloren valt er minder te beheren? Kortom: veel rijmdwang en de sfeer van het gedicht gaat verloren.

"One art": "een hele kunst" of "een kunst" of "geen kunst aan" of "da's geen kunst"...... "Bedreven" staat voor: geoefend in een handwerk, een vaardigheid, een kunst, met als synoniem "ervaren", in iets bedreven zijn. En dat is waar het hier over gaat. Ook al hebben we er veel ervaring mee, in dingen verliezen, echt bedreven raken we er niet in. Je wílt er ook niet bedreven in raken, want liefst zou je niets kwijtraken of verliezen.  Kunst is in die zin eigenlijk te veel eer.

"To master" zou je ook kunnen vertalen met "onder de knie krijgen". Voor de grap heb ik een variant gemaakt met die uitdrukking als uitgangspunt. Nu is het mannelijk rijm dominant in plaats van het vrouwelijk.

ONDER DE KNIE  

Verliezen krijg je best onder de knie
Soms lijken dingen voor verlies geboren
Het maakt niet uit wat of het is, van wie

Voor één soort zaken is er een circuit
Waar sleutels en je pasjes toe behoren
Dat krijg je haast vanzelf onder de knie

De eerste tekenen van dementie
Een naam, een plaats in ouderdom verloren
Het maakt niet uit wat of het is of wie

Mijn moeders ring verloor ik en in drie
Door ons bewoonde huizen onze sporen
Verliezen krijg je best onder de knie

Twee steden, en het licht daar, de magie
Rivieren, land, een continent bevroren
Dan maakt het uit waar of het is, van wie

Zelfs zonder jou (je stem, je ironie)
Ik jok niet, nee ik wist het van te voren
Verliezen krijg je ooit onder de knie
Al maakt het uit wat of het is en wie

   
                                                                                                                          terug naar boven 

w.h. auden - funeral blues revisited - 15 februari 2016

In "De Nieuwe Liefde" werd gisteren een programma gewijd aan de poëzie van W.H. Auden. Kort samengevat droeg Joost Prinsen gedichten van hem voor en Martin Fondse vertaalde de poëzie in pianomuziek. Joost Prinsen is van mening dat iemand standrechtelijke geëxecuteerd moet worden als hij het metrum van de dichter niet aanhoudt in de vertaling (daar ben ik het in principe overigens mee eens). Maar hij moest toegeven dat zelfs Willem Wilmink daar niet geheel in geslaagd was in het geval van "Funeral Blues".

Nu is "Funeral Blues" ook nogal onregelmatig qua metrum. Dat was voor mij, jaren geleden al (in 2009) aanleiding om eens te kijken of de vertaling in een regelmatig trocheïsche versvoet geschreven zou kunnen worden. In die vertaling heb ik nu, naar aanleiding van gisteren, nog wat verbeteringen aangebracht. En ik heb een versie gemaakt waarbij wél het metrum/ritme van Auden gevolgd wordt.  (Zie hieronder).

Kanttekeningen:
Met "the muffled drum" wordt bedoeld een met zwart doek omklede trom die gebruikt werd om het geluid te dempen, als teken van rouw. Zo kon ik de trom weer laten terugkomen in de nieuwe vertaling, zij het impliciet.
"The scribbling aeroplanes" hadden in 2009 al heel wat kopzorgen opgeleverd, maar nu heb ik dan toch de meeste informatie kunnen overbrengen, op het cirkelen na.
De "witte duiven met een bloedend hart" hebben nu rouwkragen om, wat toch ook een beetje jammer is omdat nu het wit, en het rood verdwenen zijn en alleen nog het zwart, groen en blauw resten.

Het letterlijk vertalen van "He was my North, my South, my East and West" leidt eigenlijk altijd tot geforceerde regels. Wij zéggen dat zo niet in het Nederlands. Iemand kan je alles zijn, hij was alles voor mij, hij was al wat ik had... woorden van die strekking, maar alle windstreken opsommen is er toch niet bij. En met "Oost, West thuis best" heeft het nu eenmaal niets van doen. Op zoek naar een alternatief dus. Zo kwam ik ooit op kompas, zodat er nog vaag een verwijzing naar windstreken is. En voortbordurend op schepen, een anker, stevig voor de kust.  




Droeve Blues (Auden's  metrum volgend)

Geen klok die klinkt, de telefoon blijft stil
En geef de hond een bot voor als hij blaffen wil
Demp pianoklanken, span het zwarte doek
Kom met de doodskist, start de stille stoet

Laat vliegtuigen klagend vlak boven ons hoofd
Over komen vliegen, krabbelend: hij is dood
Laat duiven met een rouwkraag zwermen door de stad
En steek alle agenten vandaag in het zwart


Hij was mijn alles, enkel hij alleen
Mijn zondagsrust en mijn werk ineen
Mijn nacht, mijn middag, mijn spraak, mijn lied
En liefde die voor eeuwig zijn zou, was dat niet

Dus doof alle sterren nu, geen lichten meer aan
Berg op die zon, en ontmantel de maan
Leeg de oceanen en kap al het bos
Want nooit en nergens loopt er iets nog wel weer los


Droeve Blues (oude versie uit 2009)

Laat geen klok meer klinken, smoor de telefoon
Spreek de hond die blafte toe op strenge toon
Demp pianoklanken, stop met wat je doet
Laat de kist maar komen en de stille stoet

Volg de strakke strepen van een verre vlucht
Hij is echt vertrokken, komt niet meer terug
Vang de witte duiven, met een bloedend hart
Steek de oom agenten stemmig in het zwart


Mij kompas, mijn anker, stevig voor de kust
Alledaagse dingen en mijn zondagsrust
Middernacht en morgen, stilte en gesprek
Liefde leek voor eeuwig , dacht niet aan vertrek

Doof nu alle sterren, laat geen licht meer aan
Stop de zonnestralen en verberg de maan
Kap de groene bossen, leeg de blauwe zee
Niets meer te beleven, niets valt ooit meer mee

Funeral Blues

Stop all the clocks, cut off the telephone
Prevent the dog from barking with a juicy bone
Silence the piano's and with muffled drum
Bring out the coffin, let the mourners come

Let aeroplanes circle moaning overhead
Scribbling in the sky the message: he is dead
Put crêpe bows round the white necks of the public doves
Let the traffic policemen wear black cotton gloves

He was my North, my South, my East and West
My working week and my sunday rest
My noon, my midnight, my talk, my song
I thought that love would last for ever, I was wrong

The stars are not wanted now; put out every one
Pack up the moon and dismantle the sun
Pour away the ocean and sweep up the wood
For nothing now can ever come to any good


























    
                                                                                                                          terug naar boven 

the man he killed - 8 februari 2016

Een anti-oorlogsgedicht van Thomas Hardy. In tijden van drones lijkt het minder toepasbaar, maar denkend aan straatgevechten kan je het je beter voorstellen. Niets aan toe te voegen.

    
                                                                                                                          terug naar boven 

birds at winter nightfall - thomas hardy - 31 december 2015

Dit keer speelt Hardy met dubbelrijm: fly faster / cotoneaster / crumb-outcaster. Het laatste woord is wonderlijk én duidelijk. Het klinkt niet best: "crumb-outcaster", en al helemaal niet als je niet aan de verwachtingen van de vogels voldoet die in de winterschemering het over je hebben en over de bessen die het ook al af laten weten.

    
                                                                                                                          terug naar boven 

the reminder - thomas hardy - 30 december 2015

Thomas Hardy hield van afwisseling aanbrengen in de ritmes en rijmschema's die hij in zijn gedichten gebruikte. Eerst al een dactylus met gekruist rijm ("The voice") bij de hand gehad, toen een gedicht met anapesten (en jambes) en omarmend rijm: "Neutral tones", en nu trocheeën en gepaard rijm in "The reminder".

Een lijster die ervoor zorgt dat je hem ziet ("Do you make me notice you").

    
                                                                                                                          terug naar boven 

the darkling thrush - thomas hardy - 27 december 2015

Wie een uitgebreide bespreking van dit gedicht wil lezen, kan hier goed terecht. Op een grappige, onderhoudende manier wordt aan allerlei aspecten aandacht besteed.

Ik beperk mij tot de dingen waar ik tegenaan liep, zoals "darkling". Een niet bestaand woord. De -ling klank maakt het een net iets luchtiger woord dan "darkness". Donkerig, schemerig, schemerend? Uiteindelijk voor "schemerende" gekozen. Een ongebruikelijk woord in deze combinatie en je kunt er twee kanten mee op: naar het licht en naar het donker. En of er reden is voor een sprankje hoop dat is hier de vraag.
Ook lastig: "coppice gate", een hek bij een veld met hakhout. Je hebt hakhoutstoelen, hakhoutbrigades, maar een hakhouthek toch niet, al zou je 't willen. Dat het gaat om hakhout is hier van belang omdat het gecultiveerd bos betreft: de mens heeft ingegrepen.
"Fervourless" nog zo eentje. Niet in beweging te krijgen. Liefst iets met twee lettergrepen. En zo blijft het puzzelen, wijzigen, weer wijzigen en zo voort.

Door Emily Dickinson, de heldin van het halfrijm, leerde ik die rijmvorm waarderen. Als je een gedicht hardop voorleest en het halfrijm stoort niet, is het goed te gebruiken, zeker als het je dichterbij de originele tekst brengt. Het kwam in deze vertaling diverse keren van pas.    


                                                                                                                              terug naar boven 

a broken appointment - thomas hardy - 21 december 2015

Vergeefs wachten, tegen beter weten in. Wat er dan door je hoofd gaat spoken. Dringt het tot je door?
Je wílt het niet tot je door laten dringen. Alles beter dan dat ze helemaal niet op komt dagen.
Een hard gelag, hoe dan ook.


Mooi kleinood van Thomas Hardy met een apart rijmschema: a-a-b-c-b-c-a-a |  d-d-e-f-e-f-d-d


    
                                                                                                                          terug naar boven 

neutral tones - thomas hardy - 12 december 2015

Verre van neutraal zijn veel van de woorden die in dit gedicht voorkomen. "chidden of God, starving sod, ash (om ons aan "ashes" te herinneren), tedious, deadest thing, to die, a grin of bitterness, ominous, deceiving love, wrong, the God curst sun". Ga er maar aan staan. Het lijkt of de dichter zichzelf in de titel toespreekt dat hij zich toch vooral moet inhouden en zich in neutrale bewoordingen moet uitlaten over wat er gebeurd is. 

De poging slaagt maar half. Hij begint neutraal de situatie te schetsen: we staan aan de rand van een vijver. Er liggen bladeren op het kaal geworden gras. Het blad is grijs en grauw en de zon is wit. Daar zou hij het bij hebben kunnen laten, maar hij laat God de zon afstraffen als verklaring voor de bleke kleur.
In de volgende drie strofen komen achtereenvolgens de ogen. de mond en het gezicht van de geliefde aan bod en wordt heel impliciet verteld wat zich heeft afgespeeld.
Nu voel je de afstandelijkheid erin sluipen. Van beide kanten. Het boeit haar niet meer, hij ziet en beschrijft het en als hij aan haar gezicht denkt ziet hij al die dingen er weer in terug. 

Een a-b-b-a | c-d-d-c | e-f-f-e | g-h-h-g rijmschema, omarmend rijm.  Een metrum waarbij jambes worden afgewisseld met anapesten
, wat nog knap lastig is om in de vertaling te laten terugkomen, maar dat is toch aardig gelukt. 

    
                                                                                                                          terug naar boven 

the voice - thomas hardy - 2 december 2015

Ik kwam het gedicht "The Voice" in vertaling tegen in een essay van Peter Verstegen getiteld "Een staat van genade" uit 2009. Het is een van zijn favoriete vertalingen. Het is ook een mooi voorbeeld van een vertaling die je dwingt om keuzes te maken.

Het metrum is bijzonder, een dactylus. Daar kun je dus niet omheen. Een prachtig melodisch metrum. 
In de 1e strofe valt "call to me, call to me"  op, waar "all to me" in de 3e regel op rijmt. Het mooiste is natuurlijk als het lukt om iets pakkends te vinden voor beide regels, maar dat is nog niet zo makkelijk omdat het drie lettergrepen betreft.
Verstegen neemt de 1e regel als uitgangspunt en komt van: "roept naar me, roept naar me" op "maar de" in de 3e regel, gevolgd door "zelfde" aan het begin van de 4e regel.

Het gaat in die 1e strofe om een soort gedaanteverwisseling die de geliefde heeft ondergaan (het gaat hier om Emma, zijn overleden vrouw). Eerst was ze zijn alles en dat beeld van vroeger, daar verlangt hij naar. Als ze hem roept, hoopt hij haar in die gedaante weer te zien en niet zoals ze later geworden is. "Not as you were, but as at first".
"The one who was all to me" vind ik dan ook essentieel in deze strofe: "toen jij nog mijn alles was". Die keuze dwingt me om van daaruit iets rijmends te vinden voor "call to me": haar bevallige gestalte ("bevallig was"). Het herhalende element wordt verwoord door: telkens. Ook al staat er in het Engels roepen en zeggen, toch gaat het in die 1e strofe vooral om de verschillende beelden van de vrouw. Het beeld won het daarom van de stem bij mij
.

Dat kan ook goed, omdat in de 2e strofe de stem nadrukkelijk aan bod komt. Hij denkt haar stem te horen en kan haar in gedachten al voor zich zien, zoals ze tóen was. Liefst in de blauwe jurk die ze vroeger droeg. Ook hier weer drie rijmende lettergrepen: "view you then / knew you then: kijken dan / lijken dan".   

In de 3e strofe word je voor eenzelfde probleem gesteld met "listnessness / wistlessness". De keuze van Verstegen voor "lusteloos / bewusteloos" vanwege het rijm vind ik hier niet zo passend. Het gaat erom dat hij vreest dat ze is opgelost/opgegaan in een wereld waar hij niets over te zeggen heeft. Die van de onopzettelijkheid en onwillekeurigheid. Opeens kan haar beeld oprijzen in zijn verbeelding, opeens kan hij haar stem horen, maar misschien ook zal hij het zich nooit meer voor de geest kunnen halen of wordt het meegevoerd door de wind.

                                                                               * * * * *
* 8 februari 2016 *
Werkend aan "The man he killed"  kwam ik "The Voice" weer tegen en wilde nog eens een poging wagen in de 3e strofe het "listlessness / whistlessness" meer eer aan te doen. Dat betekent het woord "onwillekeurigheid" - wat zelf zo'n mooie dubbele dactylus is - laten varen en open staan voor andere opties. Via "Ben je voor altijd nu op in het niets gegaan"  en "Ben je nu op in het achteloos niets gegaan" geef ik de voorkeur aan "Eeuwig en achteloos op in het niets gegaan".
Zo wordt toch nog gerefereerd aan het achteloze, gedachteloze, onwillekeurige, onbewuste van "wistlessness" . 
                                                                               * * * * *
Bij de laatste regel van de 3e strofe (Heard no more again far or near) zou je ervoor kunnen kiezen toch de dactylus te gebruiken: "Weg en verdwenen dichtbij of veraf". Maar  je kunt het ook zien als een opmaat voor de laatste strofe waar opzettelijk voor een ander ritme is gekozen. Dus toch maar: "Weg en stil ben je, hier of veraf".   ( op 8 februari aangepast : Nooit te horen meer, hier of veraf)


De laatste strofe moet hortend en stotend zijn, als het origineel. Wankelend gaat hij verder, tussen de vallende bladeren door. Verstegen wil hier "blaren" op "naar me" laten rijmen, maar die vlieger gaat niet op. De klemtoon valt in "En de vrouw riep naar me" niet op "naar" natuurlijk.
De wind combineert Hardy in deze strofe met "oozing" dat 'sijpelen" betekent, wat je met water associeert. Maar, het betekent ook "zich stil verwijderen of afscheiden" en in déze betekenis is "oozing" hier bedoeld.
Gezien het afwijkende metrum in die laatste strofe (de dactylus wordt losgelaten) kun je in de 2e en 4e regel voor mannelijk in plaats van vrouwelijk rijm kiezen: "Vallend blad rondom / En ze roept me: kom" om zo tot een mooie afronding te komen.


                                                                                                                              terug naar boven 

not in this chamber only at my birth - millay - 11 november 2015

Een meester in ingewikkeld geconstrueerde zinnen is Edna St. Vincent Millay. Dat moet ook haast wel, wil je geen houterig, regel-voor-regel sonnet schrijven, maar eentje waarbij soms de ene regel overloopt in de andere, maar soms ook een gedachte pas twee regels later wordt voortgezet of afgerond.
Aan dit sonnet was ik al eens eerder begonnen, maar ik kwam er toen niet uit. Nu denk ik de kwintessens (ja, dat schrijf je tegenwoordig met kw in plaats van quintessens) toch te pakken te hebben gekregen. Je wereldburger voelen en wat dat betekent. 
Het blijft overigens een wat raadselachtig gedicht. Het - wat ik het Franse tekstverklaringsgevoel noem - blijft opspelen: als je op het verkeerde been bent gezet door een onbegrepen woord of gedachte komt het hele bouwsel op losse schroeven te staan.

                                                                                                                              terug naar boven 

we talk of taxes and I call you friend - edna st. vincent millay - 9 november 2015

Ook al doen we net of we alleen maar vrienden zijn, en dat zijn we ook, weten we eigenlijk wel wat er zal gaan gebeuren. En dat is al zo vaak gebeurd in de geschiedenis. Denk aan Isolde, Guinevere en Francesca. Echte hartstocht is immers niet tegen te houden.
(Omwille van het volgen van het rijmschema heb ik de 12e regel  wat aangepast).
Mooi sonnet.
Millay's verwijzing naar het boek vol kleuren, wat ik eerst niet thuis kon brengen, is een boek dat Francesca op haar schoot heeft liggen op het schilderij dat Dante Gabriel Rossetti maakte over het verhaal van Paolo en Francesca  da Rimini in Dante's La Divina Commedia. Althans, dat denk ik.

 

                                                                                                                              terug naar boven 

to the not impossible him - edna st. vincent millay - 28 oktober 2015

Na "To Kathleen", ook een kort gedicht, nu "To the not impossible him". Een typisch Millay gedicht, waarin de mogelijkheid van andere geliefden nadrukkeljk wordt open gehouden en trouw wordt gerelativeerd. Allerlei binnenrijm voor de liefhebber.  

                                                                                                                              terug naar boven 

city trees - edna st. vincent millay - 22 oktober 2015

Dappere bomen zou je ze kunnen noemen. In de stad overstemd wordend door al het verkeer. Maar ken je eenmaal hun geluid, dan kun je ze altijd horen. Zelfs al komen ze niet boven de herrie uit. Mooi gedichtje.

                                                                                                                              terug naar boven 

elegy before death - edna st. vincent millay - 10 september 2015

Zomer en ziekte weerhielden me van het vertalen. Nu dan toch weer een mooi gedicht van Millay. Op You Tube wordt het prachtig gedeclameerd door Tom O'Bedlam.   Ik denk overigens dat Edna St. Vincent Millay het zelf zangeriger zal hebben voorgedragen. De cesuur die je hoort, middenin de regels, geeft het gedicht een bepaalde cadans. Ik heb geprobeerd die ook in de vertaling terug te laten komen.

Millay probeert zich in deze treurzang voor te stellen of de wereld wel kan bestaan zonder haar geliefde. Nog los van de vraag of zij dan nog wel kan voortbestaan. Allerlei mooie dingen in de natuur worden aan hem gekoppeld. Misschien omdat hij er altijd zo van genoot of omdat ze er samen plezier aan beleefden.
En, al zou je dat wel denken, de tijd blijkt helemaal niet stil te gaan staan als hij er niet meer is. De herfst komt gewoon, als altijd, en de lente aarzelt niet.

Opvallend is dat Millay een onderscheid maakt tussen dingen in de natuur die wél en géén weet (zullen) hebben van de dood van haar geliefde. De dingen die er wel weet van hebben, zijn de dingen waar hij speciaal aandacht voor had, terwijl die door anderen niet werden opgemerkt, zoals een braakliggend stukje land, onkruid en een oude wagen. Dat is de reden waarom zij hem wél zullen missen.

Maar al die dingen (de mooie die het niet weten en de minder mooie die het wel weten) zullen niet verdwijnen als de geliefde er niet meer is. Wat wel verdwijnt, is het zien van schoonheid in eenvoudige dingen, zoals gewoon water en simpele steentjes. De geliefde is degene die haar op die mooie eigenschappen opmerkzaam maakte en dat zal niet meer gebeuren.

Mooiste regel: "Niets weet dat jij er niet meer bent

                                                                                                                              terug naar boven 

one day I wrote her name upon the strand - 29 april 2015

"Love letters in the sand" zong Pat Boone, Edmund Spenser na, een paar honderd jaar later, maar Spenser gaf in vroeger tijden nog een mooi slot aan zijn vers mee, terwijl van Boone alleen de melodie wel aardig vrolijk is.

Sonnet 75 van de Amoretti sonnettenreeks is één van de beroemdste sonnetten van Edmund Spenser. Door velen vertaald. De laatste twee regels zijn nog het lastigst.
Stond er eerst:
"En daar, nadat de dood heeft overwonnen / Herleeft die liefde, ooit door ons begonnen"
In tweede instantie werd het:
"Daar waar, wanneer de dood getriomfeerd heeft / Nieuw leven is en onze liefde voortleeft"
.
Maar, aangezien dat niet goed rijmt, een derde variant, waarin meer impliciet tot uitdrukking komt dat de dood getriomfeerd heeft:
"Waar, als op aard de dood het hoogste woord heeft / Nieuw leven is en onze liefde voortleeft".

                                                                                                                              terug naar boven 

ode on solitude - alexander pope - 26 april 2015

Van 1688 tot 1744 leefde hij, Alexander Pope. Beroemde werken: "An essay on man", "The rape of the lock". Het gedicht "Ode on solitude", waarin hij de geneugten van een teruggetrokken bestaan beschrijft, zou hij op zijn twaalde jaar geschreven hebben. Vroeg wijs, zouden we nu zeggen.   

                                                                                                                              terug naar boven 

if - rudyard kipling - 2 april 2015

In een map vond ik dit beroemde gedicht van Kipling en besloot nog eens een poging te wagen het te vertalen. Op internet tref je nu al wel vertalingen aan van Johannes Marinus de Vries de Waal en van Karel Jonckheere. Hun taalgebruik is wat gedragener, maar zeker ook de moeite waard om te lezen. 

                                                                                                                              terug naar boven 

god only knows - the beach boys - 26 maart 2015

Gisteravond kwam in "De wereld draait door" het nummer van Brian Wilson "God only knows" ter sprake en dat was voor mij aanleiding om toch nóg eens een keer te kijken of dat eerste couplet nog dichter bij de originele tekst vertaald kon worden. Twee eerdere pogingen deed ik al in 2009 en 2010.
Met het onderstaande resultaat.

De eerste regel heeft één lettergreep meer dan de originele tekst, maar dat valt prima te zingen. En "Al hou ik niet altijd van je" is toch beter dan "Niet altijd hou ik van je".  Het grappige verschijnsel doet zich ook nu weer voor dat ik niet snap dat ik hier niet eerder op gekomen ben. Tja. Hier de complete vertaling.

I may not always love you
But long as there are stars above you
You never need to doubt it
I'll make you so sure about it
God only knows what I'd be without you
Al hou ik niet altijd van je
Zolang je de sterren ziet, kan je
Dat moet je nooit vergeten
Van mij op aan, zeker weten
Zonder jou zou ik niet kunnen leven

                                                                                                                              terug naar boven 

w.h. auden - who's who - 25 maart 2015

Een sonnet van W.H. Auden! Nee maar. Met een mysterieuze titel, mogelijk bedoeld voor de "incrowd"?

Twee personen worden beschreven in het sonnet die erg van elkaar verschillen, maar toch verbonden zijn. Het is zelfs niet duidelijk of de tweede persoon een man of een vrouw is. Denkelijk een man, maar het hoeft niet. 
Relativeert Auden roem? Roemt hij de eenvoud? Of laat hij zien hoe schrijnend onbeantwoorde liefde kan zijn?


    
                                                                                                                          terug naar boven 

what fifty said - robert frost - 19 maart 2015

"To age" en "to youth", de belangrijkste elementen in dit gedicht van Robert Frost, die zelf ook les gaf op school. Toen hij jong was en naar school ging werd hij er volwassen door te leren wat zich in het verleden had afgespeeld. Nu hij zelf oud is, verjongt hij in zijn ontmoeting met de jeugd die hem over de toekomst leert.       
Hij vergelijkt zijn eigen leerschool met het in een gietvorm gieten van metaal. Daar leed hij onder (zie ook zijn biografie).

Dat het ook anders kan, ervaart hij nu hij zelf lesgeeft.
Hij heeft nu echter zelf de neiging "to start a suture". Wat "uit de vorm gesprongen is" te hechten. Of liever, gezien het eerdere metaal: aaneen te smeden. Wat me toch iets anders lijkt, dan bij voorbaat in een mal gieten. Maar stáát dat er ook?       

                                                                                              
    
                                                                                                                          terug naar boven 

voor de 3e keer "I dwell in possibility" - 12 maart 2015

Via, via kwam ik weer eens uit bij dit gedicht van Emily Dickinson, waarvan vooral de laatste strofe intrigerend is.
De bezoekers uit de 3e strofe eigenen zich "possibility": het huis van de poëzie/de verbeelding toe en laten, hetgeen de dichter hen aanbiedt (wat de dichter eerder met open armen heeft ontvangen - inspiratie -), tot hun eigen verbeelding spreken. Het paradijs wordt aldus bereikbaar.

Zo ben ik van: “Het paradijs vergaren zij / uit wat mijn hand verstrooit” VIA “Waar ik, hoe klein ook, ’t paradijs / Met open armen oogst” uitgekomen bij: “Waar ik voor hen het paradijs / Met open armen oogst”.

Het laatste woord was er inderdaad nog niet over gezegd (zie commentaar 2e versie)           

                                                                                              
    
                                                                                                                          terug naar boven 

christina rossetti dit keer - monna innominata - sonnet 11 - many in aftertimes will say of you - 11 maart 2015

Sonnet 2 uit deze sonnetttenreeks: I wish I could remember that first day, vertaalde ik al eens eerder. Nu dan ook nummer 11 en wellicht volgen er nog andere sonnetten uit deze reeks.

Opvallend aan dit sonnet: de herhaling van woorden ('parting' en 'hopeless') en het bijzondere rijmschema: A-B-B-A  A-C-C-A  A-C-A  D-C-D. Het is me niet gelukt dit rijmschema precies te volgen helaas.
Er zit ook een wonderlijke constructie in het tweede deel. Hoewel dit niet door de interpunctie wordt ondersteund, denk ik toch dat je het als volgt moet lezen: "But by my heart of love laid bare to you (....) I charge you at the Judgement make it plain, my love of you was life and not a breath. De tussenliggende regels weiden uit over de aard van die liefde waar het hart vol van is.

Ook leuk om 'prate' gebruikt te zien worden ('praten').          

                                                                                              
    
                                                                                                                          terug naar boven 

and you as well must die, beloved dust - opnieuw bekeken - 9 februari 2015

Geert Nijland wees mij erop dat "beloved dust" in het sonnet "And you as well must die, beloved dust" (vertaald op 8 maart 2013) niet vertaald kan worden met "beminde stof". Het gaat hier immers niet om "de stof", maar "het stof". En net als bij "het kind" zou het worden "ook jij, bemind kind,.... ook jij, bemind stof, ". Maar passend in het metrum stelde hij voor: "geliefkoosd stof" en deze vondst neem ik met dank graag van hem over.       
                                                                                              
    
                                                                                                                          terug naar boven 

women have loved before as I love now - 30 januari 2015

In sonnet 26 uit de reeks Fatal Interview wordt de gepassioneerde liefde uit vroeger tijden gepropageerd. Kom er nog maar eens om. Ontvoeringen, oorlogen, invasies. Da's nog eens wat anders dan swipen op Tinder. Maar dat is Edna St. Vincent Millay net zo min bekend als het mij is.
Aan de liefde lijden en er van alles voor over hebben. Ook in de jaren 20 een zeldzaamheid, vooral onder vrouwen. Die moesten keurig binnen de lijntjes kleuren.   
                                                                                              

    
                                                                                                                          terug naar boven 

I know the face of falsehood and her tongue - edna st. vincent millay - 27 januari 2015

Sonnet 23 uit de reeks Fatal Interview gaat over een leugenachtige dame, wier lieve glimlach wonderen doet. Mensen/mannen worden erdoor betoverd en hebben geen oog meer voor haar geslepen karakter. Het bedrog, waarvan ze op zich wel afweten, wordt liefst vindingrijk verborgen onder verzinsels, zodat het makkelijk is te doen of er niets aan de hand is. 
Dat laat onverlet dat wat voor de buitenwacht gladjes verloopt uiteindeilijk wel zijn gevolgen kan hebben voor de relatie.
Wat de hoofdpersoon betreft is het verbergen overigens helemaal niet nodig (weg met de façade) zolang zij maar verschoond blijft van het domme lachje en die vreselijke lucht van verschaalde patchouli als ze thuiskomt.

Zo heb ik uiteindelijk dit sonnet begrepen, maar er blijft een, wat ik noem, "Franse proefvertalingsluchtje" omheen hangen. Eén verkeerde interpretatie kan je op een volledig verkeerd spoor zetten..... Lastig.                                                        
                                                                                  
    
                                                                                                                          terug naar boven 

bang, bang (my baby shot me down) - 6 januari 2015

Iets moois om het jaar mee te openen. Ik zag de show van Tony Bennett (88) en Lady Gaga (28) op TV: fantastisch! Wat een schitterende uitvoeringen van aloude nummers, ongelofelijk. Ook een prachtige uitvoering door Lady Gaga van "Bang, bang".  Om kippevel van te krijgen.
We kennen het natuurlijk van Cher en Nancy Sinatra, maar Lady Gaga geeft er een extra dimensie aan.

Een vertaling dus. Eén die je goed kunt timen. Nu nog iemand die het net zo mooi en indrukwekkend kan zingen als Lady Gaga.... 
                                                                                                                                                      

    
                                                                                                                          terug naar boven 

renascence - edna st. vincent millay - 14 december 2014

Dit lange gedicht schreef Edna St. Vincent Millay toen zij 20 was, in 1912. Het was het eerste gedicht waarmee zij in de openbaarheid kwam. Haar moeder stuurde het in voor een poëzieprijs. Ze won de prijs niet, maar werd wel bekend bij een groter publiek.
Zo'n gedicht kun je dan niet links laten liggen als je Millay aan het vertalen bent, dacht ik. Met gezonde tegenzin zette ik mij dus aan het vertalen. Tweehonderveertien regels, nondeju. En de sfeer en de tekst, bepaald wonderbaarlijk.

Jennifer R. Forsthoefel heeft er in 2009 zelfs een "thesis" over geschreven: "Naming experience and revealing sentiment: the archetypical journey in Edna St. Vincent Millay's Renascence. Ze onderscheidt zes archetypes: the innocent, the orphan, the martyr, the wanderer, the warrior en the magician. Deze fasen zou het personage in het gedicht doorlopen. Boeiende materie. Ik lees het er allemaal niet in, maar dat zal ongetwijfeld aan mij liggen. Ook lijkt het me stug dat een twintigjarige een gedicht op een dergelijke wijze construeert. Maar dat zal onbewust gebeurd zijn.

Desalniettemin, toch de moeite waard om dit gedicht naast de, wat mij betreft, veel mooiere sonnetten te plaatsen. Het is een intrigerend verhaal en het doet qua sfeer ook weer wat aan Emily Dickinson denken.

                                                                                                                                                      
    
                                                                                                                          terug naar boven 

the ballad of the harp-weaver - 29 november 2014

"The ballad of the harp-weaver" was een van de gedichten uit de bundel waarmee Edna St. Vincent Millay de Pulitzer Prize voor poëzie won in 1923. Ik had er al vaker naar gekeken, maar toch steeds afgezien van vertalen. Vooral vanwege het nogal onregelmatige ritme dat, zou je het precies volgen in het Nederlands, een akelig resultaat oplevert. 
Alleen door daar wat los van te komen en de vertaling steeds weer hardop voor te lezen komt er iets uit wat het origineel recht doet.

Op You Tube staat trouwens een prachtige uitvoering van "The ballad ot the harp-weaver" door Johnny Cash.
                                                                                                                                                       

    
                                                                                                                          terug naar boven 

recuerdo | weet jij nog - 17 november 2014

Eén van de eerste gedichten die ik van Edna St. Vincent Millay las, was "Recuerdo". De eerste twee regels "We were very tired, we were very merry / We had gone back and forth all night on the ferry", waren al zo lastig dat ik het gedicht al gauw naast me neer moest leggen. Komt nog wel eens.

Nu kwam ik het weer tegen en heb net zo lang zitten puzzelen tot ik een acceptable oplossing vond voor de eerste twee regels. Ik koppelde ze in gedachten op een zeker moment aan "herinnering" waardoor ik op het idee kwam met "Weet jij nog" te beginnen. Dus "Weet jij nog hoe moe en gelukkig we waren". Omdat die regels steeds herhaald worden, moeten ze natuurlijk wel goed lopen.
Het is een tamelijk onregelmatig metrum dat ik ook niet helemaal zuiver heb overgenomen, wat ik bij haar sonnetten wel altijd doe. In het Nederlands klinkt het nu regelmatiger dan het in het Engels klinkt.

                                                                                                                                                       
    
                                                                                                                          terug naar boven 

here is a wound that never will heal, I know - 13 november 2014

Een verloren gegane liefde in een sonnet beschreven. Of eigenlijk is de liefde nog niet verloren gegaan, maar het is onontkoombaar dat dat gaat gebeuren.
Dat is tot de dichter doorgedrongen. Teleurstelling, het is onverdraaglijk. En het laat een diepe wond achter die niet meer helen zal.

Edna St. Vincent Millay hanteert een rijmschema wat er qua uiterljk uitziet als:  A   B   B   A  -   A    B    B    A     , maar 'bequeath' en 'underneath' spreek je natuurlijk anders uit dan 'death' en 'breath'. Dus in feite is het:  A   B   B   A      A   C   C   A       D   E   D   E   D   E  
In de vertaling wordt in plaats van de D in het sextet de B herhaald uit het octaaf. 

                                                                                                                                                        
    
                                                                                                                          terug naar boven 

oh, my beloved, have you thought of this - 30 oktober 2014

Langgerekte regels, een specialiteit van Edna St. Vincent Millay.
Soms maar twee, drie regels per sonnet. Je moet vaak goed kijken wat er bij elkaar hoort. Zo ook in dit sonnet.

Toen ik tijdens het vertalen op zoek was naar een manier om uit te drukken dat de tijd nog wreder dan de dood kan zijn omdat leeftijdverschil er mettertijd mee uitvergroot wordt, kwam ik uit op het woord "noodlottartend". En dan is het moeiljk om van zo'n woord weer afscheid te nemen. Dus het staat er nu pontificaal, ook al dekt het de lading niet helemaal.

Na "How you and I" loopt de zin pas weer door bij "as sure as the world turns....".
En in "granite night" wordt met 'granite' : "immovable", onvermurwbaar, onverzettelijk bedoeld. Dat bedacht hebbend is het nog een hele tour om dit soort bijvoeglijke naamwoorden in de vertaling terug te laten komen. Idem dito voor "gracious flame". Zeker als je ook nog wilt bereiken dat de zin goed doorloopt. Nou ja, concessies dus.

Een intrigerend einde wordt gevormd door "our anguish for each other's sake".   

                                                                                                                                                          
    
                                                                                                                          terug naar boven 

the dream - edna st. vincent millay - 24 oktober 2014

Op het eerste gezicht een nietszeggend gedichtje, dat toch, nadat je het een paar keer gelezen hebt, heldere beelden op je netvlies zet. Een sfeertekening.
Door de herhalingen lastig om precies te pakken te krijgen in de vertaling, omdat je niet kunt variëren. Duidelijk zou moeten worden dat ze nog wel wat voelt, maar dat het de koude (het koude maanlicht) is. c.q. dat het besef doordringt dat het slechts koude is of dat de warmte er niet meer is, koud is geworden.  
(Niet: I feel you're there, maar I feel you there).

Het heeft ook een mooi ritme: elke regel wordt eigenlijk in tweeën geknipt (4 - 5 afgewisseld met 4 - 4, met uitzondering van de 8e regel).
                                                                                                                                                          

    
                                                                                                                          terug naar boven 

and do you think that love itself - millay - 22 oktober 2014

Edna St. Vincent Millay hechtte grote waarde aan de vorm waarin ze haar poëzie goot en vond ook dat vertalers de dure plicht hadden zich aan die vorm te houden. Daar ben ik het graag mee eens. Een lastig probleem doet zich echter voor bij het gebruik van hoofdletters midden in een regel, zoals in dit gedicht het geval is. Als je niet haast exact dezelfde woorden op dezelfde plek in de vertaling terug laat komen, moet je als vertaler zelf keuzes gaan maken waar de hoofdletters dán zouden moeten komen te staan en dan kun je de dichter ook tekort doen.
Waar Millay "I KNOW" zet, bijvoorbeeld, zou ik dan geneigd zijn - aangezien "ik weet" niet in de vertaling terugkomt - JIJ met hoofdletters te schrijven in dit geval.
Indachtig echter de behandeling van het hoofdletter- en leestekengebruik bij de vertalingen van Emily Dickinson negeer ik ook bij Millay deze extra aanduidingen. De originele tekst kan direct naast de vertaling gelezen worden en dat volstaat hopelijk om de juiste betekenis, het juiste accent over te brengen.

Het rijmschema, als je al van een schema spreken kunt, is nogal afwijkend.
A    B    C    D    B    E    F    E    F    G    G   G     en  A    B    A   -   B    C   -    D    D    C   -   E    F    F

De meeste regels hebben acht lettergrepen.  De eerste strofe heeft 12 regels. De tweede strofe lijkt opgesplitst te zijn. Het zijn 11 regels bij elkaar.

                                                                                                                                                          
    
                                                                                                                          terug naar boven 

the unexplorer & the philospher - edna st. vincent millay - 28 september 2014

Al zo'n drie maanden niets meer vertaald vanwege de voorbereiding van twee bundels met vertalingen (I vertalingen van gedichten van Emily Dickinson en II vertalingen van Edna St. Vincent Millay) en de zomervakantie. 

Nu dan toch twee kleinere gedichten: The Unexplorer, en The Philosopher.

"The unexplorer" vertaald als "De onontdekker". Gek woord, iets kan onontdekt, onontgonnen zijn. Stel u voor: Internet Unexplorer, wat zou ons dáár te wachten staan?  In het gedicht zelf verwijzingen naar de aloude melkboer. Denkelijk die uit de mopjes en sterke verhalen. 

"The philosopher" is een wat langer en ook wat mooier gedicht, vind ik. De filosoof in de titel komt in het gedicht voor als wijs man. Op "dbnl" vond ik in jaargang 22 van Tirade een vertaling van Herman de Coninck, aardig om eens te vergelijken.
Het gaat er hier vooral om, een goede vorm te vinden voor "And what are you that ......   you"  in de eerste drie strofes en de een na laatste regel "And what am I, that I ...... etc." . Eenvoudig maar helder geformuleerd gedicht met een dwingende cadans.

Mijn oorspronkelijke 'alle dagen' in de 2e regel van de 2e strofe heb ik, na me te hebben laten overtuigen door Geert Nijland dat 'crawl' toch echt 'voorbijkruipen' kan betekenen, veranderd in 'lange dagen'.

                                                                                                                                                          
    
                                                                                                                          terug naar boven 

let you not say of me when I am old - edna st. vincent millay - 30 juni 2014

Ze wil de fabeltjes de wereld uit helpen, de fabeltjes over wat er met een mens zou gebeuren als ie op leeftijd raakt.
En als het al voor anderen zou opgaan, dan toch zéker niet voor haar.

Haar leven valt niet met dat van anderen te vergelijken: ".... Forgetting who I am, and how the sands of such a life as mine run red and gold, even to the ultimate  sifting dust"

Zelfs probeert ze te beïnvloeden hoe men zich bij haar graf moet gedragen.    

                                                                                                                                                            
    
                                                                                                                          terug naar boven 

since I cannot persuade you from this mood - 15 juni 2014

Gepreoccupeerd zijn met de doden, begraven meisjes met minzaam serum. Wat moet je doen om daar tegenop te boksen? Een onmogelijke opgave.
'Egregious boy', zo wordt de geliefde aangeduid. Letterlijk: flagrant. Zou Edna St. Vincent Millay hier verwijzen naar "in flagrante delicto" (op heterdaad betrapt worden)? Overspel met de doden, door aan de doden te denken.... het zou kunnen.
Tegenover hun minzaam serum stelt zij haar zee van hartstocht.     

                                                                                                                                                            
    
                                                                                                                          terug naar boven 

that love at length should find me out and bring - 9 juni 2014

Wat zou ze toch bedoelen met dat stof, dat opduikt in de 2e regel, met een aanzetje in de 1e regel. Edna St. Vincent Millay spreekt soms in raadselen. Lastig daarbij is dat het ook aan mijn kennis van het Engels kan liggen, dat ik niet precies te pakken kan krijgen wat ze bedoelt te zeggen. Voorzichtigheid is geboden dus.

'Find me out': ontmaskeren of door de mand vallen past daar het mooiste bij, maar dat rijmschema A-B-B-A   A-B-B-A zit in de weg.  De boel omdraaien wil nog wel eens helpen. Dus meer iets in de trant van dat de liefde zich niet meer voor de gek liet houden..... En op enig moment leek "Dat liefde zich niet meer liet ringeloren"  oké, maar dat was toch te veel ingegeven door het rijm. Wat jammer is, want 'ringeloren' is natuurlijk wel een heerlijk woord.

Bovenstaand probleem gecombineerd met de "stof-kwestie": bring unto the dust. Dubben, dubben, denken, denken. Tot ik eindelijk op het idee kwam dat er misschien naar een uitdrukking verwezen werd. "Leave somebody in the dust" kan zijn: vervangen, achterlaten. Gaat het over aan de kant geschoven zijn? Ik geloof het wel. En ook nog in het zicht van iedereen. En ze heeft zich laten kennen. Haar ware aard werd ontmaskerd en het verhaal deed de ronde. En plein public.

Maar vervolgens stelt ze dat het haar allemaal niets doet. Dat iedereen plezier aan het geroddel beleeft, dat men weet dat haar liefde niet beantwoord wordt en dat ze slaafs achter haar geliefde aan loopt. Ook dat ze daarover bespot wordt, doet haar niets. "But if I suffer, it is my own affair"
En eens te meer bewijst Edna St. Vincent Millay dat ze een straffe madam is.   
                                                                                                                                                              

    
                                                                                                                          terug naar boven 

once more into my arid days like dew - 2 juni 2014

Mooi weet Edna St. Vincent Millay met haar woorden het beeld van een woestijn op te roepen. Een frisse wind, het geluid van water is verraderlijk want misschien beeld je het je allemaal maar in. Zo is ook denken aan haar geliefde iets slopends. Het lijkt zo mooi maar al eerder bleek er geen water te zijn, was de bodem niet vruchtbaar, maar was er niets dan zand en droogte.
De beeltenis van de geliefde... het zijn slechts luchtspiegelingen.  

                                                                                                                                                            
    
                                                                                                                          terug naar boven 

still will I harvest beauty where it grows - 26 mei 2014

Een franjerandje aan een ragfijne sjaal. Daar eindigt dit sonnet van Edna St. Vincent Millay mee. Over verborgen schoonheid gaat het. Schoonheid op plekken waar je haar niet verwacht te vinden. 

Ook in dit sonnet weer de beperking van twee rijmklanken in de eerste twee kwatrijnen

                                                                                                                                                            regenboogkleuren
    
                                                                                                                          terug naar boven 

when you, that at this moment are to me - 4 mei 2014

Een behoorlijk gecompliceerd sonnet van Edna St. Vincent Millay en dan ook nog zo'n lastig rijmschema.
(
A    B    B    A        A    B    B    A          C    D    C   D         E    E)     

Al dagen over lopen dubben, nog maar weer eens aan sleutelen etc. etc. Regels als: 'fearful of death yet amorous of sleep'. Prachtig, maar hoe verbind je dat met een bloem. Ik stelde me er een uitgebloeide bloem bij voor die haar kopje hangen laat en die haar blaadjes meegevoerd ziet worden door de wind. Op de wind staat er eigenlijk.    

                                                                                                                          terug naar boven 

pity me not because the light of day - 19 april 2014

Maakt liefde dan toch blind? Nee, het laat ons alleen wel te laat doorzien wat we eigenlijk al wel wisten. Dat is zo'n beetje de moraal van dit lied. In dit sonnet komt ook Edna St. Vincent Millay's geliefde zee en strand weer aan bod. De liefde wordt vergeleken met natuurverschijnselen. Die hebben nu eenmaal een bepaald verloop. Daar valt niets aan te doen. Het is volstrekt voorspelbaar. Daar hoef je niet om te treuren.

Wat pas erg is, is dat je er altijd weer instinkt. Geneigd bent te vergeten dat dat nu eenmaal zo is. En wat dat met je doet...

Het sonnet is een Shakespeare-sonnet (3 kwatrijnen en een distichon) met als rijmschema:
  A    B    A    B           C    D    C    D          E    F    E   F        G    G    

NB. Op zoek naar ondersteuning voor het woord "vervaalt", kwam ik terecht bij de dichter J.C. Bloem, die in zijn gedicht "Circusmuziek" spreekt van: "Voor 't raam, terwijl het scheemrend land vervaalt / Staar ik naar de avondzon, die dooft en daalt". Mij lijkt dat in de herfst als de struiken kaal worden en hun kleur verliezen je ook van vervalen kan spreken.  


                                                                                                                          terug naar boven 

I only know that every hour with you - 11 april 2014

Edna St. Vincent Millay heeft het in dit gedicht over "two poignant lovelinesses". Uitbundigheid enerzijds en scherpzinnigheid anderzijds? Ze zet er mist, schaduw en stilte tegenover die ook zo hun charme hebben volgens haar.
De liefde waar ze over spreekt is té alomvattend en intens, zo lijkt het. "The peaks of love".

Ook dit sonnet is een klassiek Italiaans (Petrarca-)sonnet met als
rijmschema:   A    B    B    A           A    B    B    A          C    D    E        C    D    E


                                                                                                                          terug naar boven 

I shall go back again to the bleak shore - 21 maart 2014

Een mooi beeld schetst Edna St. Vincent Millay in dit sonnet: strand, rotsen, een houten hut vlak aan de rand van de zee. Zeewier dat achtergelaten wordt in lange slierten. Toch is de sfeer nauwelijks uitnodigend te noemen, het verdriet klinkt nog door. Maar ze móet er naartoe, want ze hoort daar thuis en het is vele malen beter dan te blijven hangen bij de onbeantwoorde of verlorengegane liefde.

Dit sonnet is een klassiek Italiaans (Petrarca-)sonnet met als
rijmschema:   A    B    B    A           A    B    B    A          C    D    C    D    C    D


                                                                                                                          terug naar boven 

song of a second april - 17 maart 2014

Weer een wat serieuzer gedicht van Edna St. Vincent Millay over het (haar) aprilverlangen. April lijkt precies op hoe het vorig jaar was: leverbloempjes, sneeuw die alsmaar groezeliger wordt, vlinders, roffelende spechten, ijverige klussende mannen, spelende kinderen, de fiere koningskaars, schapen..... maar in iets lijkt april niet op dat van vorig jaar

Rijmschema:   A    B    A    B    B    A                    

                                                                                                                          terug naar boven 

een grappig gedichtje van millay (the return from town) - 14 maart 2014

Voor tussendoor, even een grappig gedichtje van Edna St. Vincent Millay: The return from town. 

Ook in dit gedicht dicht ze over mannen, zoals mannen wel over vrouwen dichten. Om bij haar eigen man te eindigen.
"Saddle Stream" en "Woody Knob" zijn in de vertaling geanonimiseerd.


                                                                                                                          terug naar boven 

not even my pride shall suffer much - geen sonnet dit keer, van millay - 13 maart 2014

In het sonnet dat ik op 5 maart op deze website plaatste ("Sometimes when I am wearied suddenly") kwam dit gedicht van Edna St. Vincent Millay voor. Ik denk althans dat zij met de regel "Than I consider, 'Pride thus painted he'" naar "Not even my pride shall suffer much" verwijst.

In ieder geval was het voor mij aanleiding om te proberen dit gedicht te vertalen. Het heeft een nogal afwijkend rijmschema, vooral de 2e strofe.
strofe 1 - 9 regels:     A    B    A    B    C    D    E    E    D
strofe 2 - 11 regels:   A    B    C    C    D   A     E    F    F    E    D
2 slotregels: A    A

Heen en weer geslingerd worden en toch proberen je trots te bewaren, tegen de klippen op.

 
                                                                                                                          terug naar boven 

sometimes when I am wearied suddenly - millay - 5 maart 2014

Leuke datum vandaag: 0, 1, 2, 3, 4 en 5 erin (05-03-2014), maar dit terzijde.

Edna St. Vincent Millay gesproken: Kijk hem daar nou zitten, met die handen op zijn knieën. En het ene verhaal nog mooier dan het andere. Wat doet die hand daar eigenlijk? Waarom geef ik toch nog zoveel om hem? Ik heb zoveel aan hem te danken. Inspiratiebron voor allerlei gedichten die ik schreef. En denk eens terug aan de tijd dat hij mij net als schrijver leerde kennen en ging bewonderen, soms van een regeltje al in katzwijm lag. Nee, zolang het gezang nog klinkt (de Sirenen, denkelijk) zijn wij aan elkaar verbonden, net zoals kunst en de muzen onafscheidelijk zijn. 

Wat die gedichten betreft: er wordt verwezen naar het gedicht "Sorrow" en, denk ik, naar "Not even my pride shall suffer much" (nog niet vertaald).

"The Nine" dat zijn de negen muzen :
Erato (de muze van de hymne, het lied en de lyriek)
Euterpe (de muze van het fluitspel)
Kalliope (de muze van het heroïsch epos, de filosofie en de retorica)
Clio (de muze van de geschiedschrijving)
Melpomene (de muze van de tragedie)
Polyhymnia (de muze van de retoriek en de gewijde liederen)
Terpsuchore (de muze van de dans en de lyrische poëzie)
Thaleia (de muze van de komedie)
Urania (de muze van de sterrenkunde)

Het rijmschema van dit sonnet is lastig:  a    b    b    a          a    b    b    a            c    d    c    d    c    d               Er moest aan het eind wat gesmokkeld worden.


NB. ("The Nine" niet te verwarren met "On cloud nine" wat "in de wolken" (very happy) betekent, en "dressed up to the nines" = prachtig uitgedost). Mooie uitdrukkingen.

 
                                                                                                                          terug naar boven 

I said, seeing how the winter gale increased - 27 februari 2014

Winterse stormen, nachten die langer hadden kunnen zijn. Dagen die langer duren dan voor mogelijk wordt gehouden. Verlangen, vertrek, verdriet. For better or for worse?

                                                                                                                          terug naar boven 

how healthily their feet upon the floor - 20 februari 2014

Het begint nog met vrolijke kinderstemmen, maar de feeststemming wordt bedorven door gedachten aan de dood. En dat is niet de eerste keer.
De dichter gelooft in de dood, maar dat wordt haar niet in dank afgenomen.

Het rijmschema van dit sonnet:  a   b   b   a  |  a   b   b   a  |   c    d    e  |   c    d    e  


                                                                                                                          terug naar boven 

of all that ever in extreme disease - 17 februari 2014

Dit keer gebruikt Edna St. Vincent Millay het beeld van een gevangenschap. Opgesloten in het lijden aan de liefde. En toch niet willen dat er een einde aan die liefde komt. Proberen het beter te verdragen dan de anderen. Geholpen door de cipier die dagelijks stukjes door de tralies gooit.

Extreme disease.....

                                                                                                                          terug naar boven 

no lack of counsel from the shrewd and wise - 15 februari 2014

Het beeld van het kompas dat steevast naar het Noorden wijst en wat niet te verhullen is. Liefde die openljk beleden wordt. Maar ook je niet mooier of anders voordoen dan je bent om maar de liefde van de ander te behouden. Heb mij maar liever lief om wie ik ben. Ook al zou dat betekenen dat ik je daardoor verlies.  

Een prachtig sonnet, maar wel een zware bevalling om het goed vertaald te krijgen.

LIEVER EN LIEFER
In dit sonnet komt het Engelse woord 'liefer' voor. Eerst dacht ik te maken te hebben met het 'liever' uit een ander gedicht van Edna St. Vincent Millay genaamd "Moriturus".  Het betreffende stukje daaruit:

This being so,
And I being such,
I would liever go
On a crippel's crutch,
Lopped and felled;
Liever dependent
On a chair propelled
By a surly attendant

Carel Peeters heeft hier in de rubriek De Republiek der Letteren & Schone Kunsten in de Vrij Nederland van 5 september 2011al eens aandacht aan besteed. Hij meende dat dit er Nederlands uitziende 'liever' te verklaren was uit het feit dat Millay met een Nederlander getrouwd was, Eugen Boissevain. Hij veronderstelde ook dat er voor Amerikanen of Engelsen iets onbegrijpelijks moest staan, maar dit laatste kon nog wel eens meevallen!   

In The Free Dictionary kom ik namelijk toch ook 'liefer' tegen, tot mijn verbazing! Als een Oud Engels woord.
Lief - liefer - liefest ..... I would as lief go now as later
Precies het 'liever' zoals wij dat kennen. Dus kennelijk bestaat het ook in het Engels, zij het met een 'f' en de kans lijkt me inderdaad groot dat Millay van beide varianten op de hoogte was.


                                                                                                                        
 
terug naar boven 

what lips my lips have kissed, and where, and why - verbeterde versie van dit in 2012 vertaalde sonnet - 11 februari 2014

Het eerste sonnet dat ik ooit van Edna St. Vincent Millay vertaalde, op 30 oktober 2012 om precies te zijn, was "What lips my lips have kissed, and where, and why".  

Maar de laatste tijd begon ik me steeds meer te ergeren aan die oude vertaling. Dat moest toch beter kunnen, dacht ik zo. Ook al heeft dit sonnet bepaald een lastiger rijmschema dan de meeste andere sonnetten van Millay:  a   b   b   a       a   b   b   a        c   d   e         d   c   e

Nu is het wel aardig om de versie uit 2012 met de nieuwe van 2014 te vergelijken misschien. Ik zet ze daartoe hieronder even naast elkaar.


N I E U W E    V E R S I E

Wie ik gekust heb, waar, waarom, wanneer

Wie ik gekust heb, waar, waarom, wanneer
En op wiens arm mijn hoofd lag, ’t is vergeten
Zij laten in de regen van zich weten
Al tikkend, zuchtend zijn ze in de weer
Doet ’s nachts dat spoken nog het meeste zeer
Hun onbegrip om wat hun werd verweten
Of dat ik niet meer weet hoe of ze heten
En zij ’s nachts nu bedanken voor de eer
Eenzaam staat de boom er ’s winters bij
Hij weet niet welke vogels zijn verdwenen
Al doen zijn takken zich wel stiller voor
Want liefdes namen een voor een de benen
En dat de zomer even zong in mij
Maar nu niet meer, dringt langzaam tot me door

O U D E   V E R S I E

Waarom mijn lippen lippen kusten kan  

Waarom mijn lippen lippen kusten kan
Ik wel vergeten en de armen waar
Mijn hoofd op lag tot ’s morgens, ik ontwaar
Nu geesten ’s nachts, gezucht en tikken van
Iets op het glas dat om een antwoord kwam
En in mijn hart een stille pijn ervaar
Om lang vergeten jongens die me daar
Om middernacht bezochten nu en dan
Eenzaam staat de boom er ’s winters bij
En welke vogels weg zijn weet hij niet
Zijn takken zijn wel stiller dan weleer
Noch welke liefdes ik passeren liet
Wel weet ik dat de zomer zong in mij
Een poosje, iets dat zingt is er niet meer


                                                                                                                        
 
terug naar boven 

tussendoortje - emily dickinson - it troubled me as once I was - 10 februari 2014

Op 5 februari jl. plaatste Susan Kornfeld het gedicht "It troubled me as once I was" met commentaar op haar blog "the prowling Bee" . Zo werd ik verleid om dit gedicht te gaan vertalen.

Het begint al direct in de openingsregels met een aardige uitdaging: 'It troubled me as once I was | For I was once a child'.....valt dat in het Nederlands te evenaren, is de vraag. Het is me niet gelukt. 'Het stoorde me die keer dat ik  ...... Die keer was ik nog kind'    OF     'Het stoorde me toen in te zien     Een kind was ik toen nog'... het háált het niet bij het Engelse origineel en er gaat te veel van de betekenis verloren, vind ik.

Die ontdekking uit haar kinderjaren dat alles naar beneden komt vallen, maar de hemel niet - 1e strofe - wordt gekoppeld aan het moment waarop ze zelf in de hemel zal zijn - laatste strofe - en eindelijk erachter kan komen hoe de vork in de steel zit.
Er zijn nog wel ingewikkelder problemen die ze nu niet weet op te lossen en straks in de hemel misschien wel. Maar in ieder geval denkt ze daar te weten te komen waarom de hemel niet bovenop haar hoofd gevallen is toen ze nog 'beneden' was.

De reuzen die volgens Susan Kornfeld naar de volwassenen verwijzen zou je ook gewoon als reuzen kunnen zien. In de ogen van een kind zouden er reuzen kunnen bestaan die zo groot zijn dat ze kunnen zien hoe de hemel vergrendeld is. Hij moet wel ergens vastgemaakt zijn, hoe kan ie anders niet naar beneden komen zou de kinderlijke gedachte kunnen zijn.


                                                                                                                        
 
terug naar boven 

if in the years to come you should recall - 9 februari 2014

Wie 'faint-hearted' is, zou je een angsthaas kunnen noemen. Beetje een timide type. Maar wat moet je met 'fallen on hungry days'? 'Hungry' is sowieso een lastig woord.Ik herinner me Emily Dickinson's "I had been hungry, all the years" waar ik het toen vertaald heb met 'verlangen' en in dat gedicht kon het ook verlangen naar eten zijn. Maar is het honger? Begeerte?
Omdat het allebei ook nog eens in één regel voorkomt, moeten er toch al keuzes gemaakt worden. Uiteindelijk kom ik op 'onvoldaan' wat ook nog enigszins kan verwijzen naar een hongergevoel.

Zo stelt Edna St. Vincent Millay, van wie dit sonnet is, je voor allerlei van dit soort problemen.
'The run of men' is er ook zo eentje. Ik moest direct aan de vaart der volkeren denken, maar dat is hier niet bedoeld. In 'prestige' zit ook wel het element van anderen verwerkt.

Het gekste is altijd nog dat je begint aan iets en dan denkt dat hier toch echt niets van te maken valt. Gaandeweg begint het dan ergens op te lijken. En het mooiste is het als het er uiteindelijk zó uitziet dat het lijkt alsof dat natuurlijk de enig mogelijke vertaling was. In jouw ogen dan.


                                                                                                                        
 
terug naar boven 

not in a silver casket cool with pearls - zoektocht en vergelijking met herman de coninck's vertaling -  27 januari 2014

De Zoektocht
Van het een kom je op het ander. Vertalen is soms een lange zoektocht. Je komt van alles tegen.
Dat begint al bij het opzoeken van onbekende woorden, zoals in dit geval "corundum", dat in de 2e regel van dit sonnet van Edna St. Vincent Millay voorkomt. Er blijkt zoiets te zijn als "korund" in het Nederlands en saffier en robijn zijn beide een vorm van korund. Weer wat geleerd.


Als niet gymaniast moet ik vervolgens het 'semper fidelis' uit de 7e regel ook even navragen voor de zekerheid. Niet 'eeuwig trouw', maar 'altijd trouw' dus. En ik neem me voor het prachtige woord 'fideel' weer eens vaker te gaan gebruiken.
Al eerder levert de 'lover's knot' via google een enorme hoeveelheid plaatjes op van allerlei (ware) liefdesknopen.

'Where a secret spring kennels a drop of mischief for the brain'. Ga er maar aan staan. Dat zinnetje dat volgt op 'semper fidelis' heeft me heel wat hoofdbrekens gekost en uren van gepuzzel opgeleverd. Uiteindelijk gekozen voor een impliciete oplossing die volgens mij de betekenis behoorlijk getrouw volgt.

Zijn we er dan? Nee, in regel 10 lopen we 'ungemmed' tegen het lijf. Staat niet in mijn woordenboek, is ook niet on line in een woordenboek te vinden, maar wel 'gem' wat 'juweel' of 'edelsteen' betekent. Dan móet 'ungemmed' wel 'onopgesmukt' betekenen.
Blij met 'onopgesmukt'. Dat kan de appels die ik in peren had veranderd om op bezeren te kunnen rijmen weer laten terugkomen, en vers geplukt zelfs.
   
herman de coninck
In de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) was ik al eens eerder, in de 22e jaargang van TIRADE uit 1978, een stuk tegengekomen van Herman de Coninck over Edna St.
Vincent Millay, getiteld "
Ter ere van de goedertieren maan". Deze titel heeft hij ook aan zijn bundel meegegeven waarin hij vrije tot zeer vrije vertalingen van sonnetten en gedichten van Millay heeft opgenomen. Hij heeft er zelfs een prijs mee gewonnen (1981 - Koopalprijs).

In die Tirade uit 1978 staat op p. 564 een vertaling van Herman de Coninck van "Not in a silver casket cool with pearls". Ik zal die vertaling hieronder naast de mijne opnemen, dat maakt het vergelijken makkelijker.


Niet in een zilveren kistje vol juwelen
en blauwe of rode edelstenen, goed op slot gedaan
(waarvan ik dan de sleutel niet met je wil delen)
bied ik mijn liefde aan.

Niet in een fraaibewerkte ring voor jou
met daarin zo duidelijk gegraveerd
en zo zelfzeker de inskriptie 'eeuwig trouw'
dat je nog nauwelijks gelooft in wat zo'n ring beweert.

Maar uit teveel, niet uit tekort
bied ik mijn liefde aan
als een meisje van tien - ik zie me daar nog staan,

zoals ik een boordevolle schort
vol appels omhooghou:
'kijk, wat ik heb en allemaal voor jou! '

Herman de Coninck

Niet in een kistje, rijk belegd met parels
Noch één met rood robijn of blauw saffier
Bewaak het slot, loop niet te hard van stapel
Aloud gebod, niet hoe ik liefde vier
Niet in een knoop verwerkt of in een ring
Verwijzend naar verhalen en legenden
Als “Altijd trouw” klinkt zonder aarzeling
Hoe zou dan iemand dat vertrouwen schenden
Goedgeefse liefde, ik bezing haar roem
Zij wil geen pijn doen, is onopgesmukt
Brengt jou een hoed gevuld met sleutelbloem
Een volle rok met appels, vers geplukt
En als een kind roep ik: “Oh kom ‘ns gauw!”
“Kijk wat ik heb, ’t is allemaal voor jou!”

Ans Bouter


Ook al vermeldt Herman de Coninck expliciet dat het vrije tot zeer vrije vertalingen zijn, dan nog vallen er ongerijmdheden op.
Neem bijvoorbeeld de 4 - 4 - 3 - 3  notering van het sonnet, dus in twee kwatrijnen en twee terzinen. Dat zou in orde zijn als het een Italiaans sonnet zou betreffen, maar dit is duidelijk een  Engels of Shakespearesonnet waarbij sprake is van drie kwatrijnen en één distichon (4 - 4 - 4 - 2).
En zou De Coninck een ander rijmschema dan Millay gebruikt hebben, dan zou je het nog kunnen snappen, maar dat is niet het geval. ('Schort' hoort bij 'tekort'). Wel koppelt hij de laatste drie regels inhoudelijk aan elkaar, maar door het gehanteerde rijmschema is dat niet overtuigend.
Ook de jambische pentameter houdt hij niet aan, zelfs niet een klein beetje. Waarom, vraag je je af. Het wordt er niet mooier op.

Op zich is er niets op tegen om vrije vertalingen te maken, ware het niet dat de dichter die hier vertaald wordt er een expliciete opvatting op na hield van hoe dichters vertaald moesten worden .

"
To translate poetry into prose, no matter how faithfully and even subtly the words are reproduced, is to betray the poem. To translate formal stanzas into free verse, free verse into rhymed couplets, is to fail the foreign poet in an important way. With most poets, the shape of the poem is not an extraneous attribute of it: the poem could not conceivably have been written in any other form. When the image of the poem first rises before the suddenly quieted and intensely agitated person who is to write it, its shadowy bulk is already dimly outlined; it is rhymed or unrhymed; it is trimeter, tetrameter, or pentameter; it is free verse, a sonnet, an epic, an ode, a five-act play. To many poets the physical character of their poem, its rhythm, its rhyme, its music, the way it looks on the page, is quite as important as the thing they wish to say; to some it is vastly more important".  EDNA ST. VINCENT MILLAY

Ik zelf houd me liever zoveel mogelijk aan de eisen die Millay aan vertalingen stelde. Hoe moeilijk dat soms ook is.

                                                                                    
                                                                                                                        
 
terug naar boven 

strange thing that I, by nature nothing prone - 21 januari 2014

Kampioen van de lange zinnen is Edna St. Vincent Millay weer eens in dit sonnet. Wat in regel 1 begint loopt door tot in regel 5 en 8. Zie er maar eens een touw aan vast te knopen. 

Na veel vijven en zessen ben ik tot de slotsom gekomen dat Millay het in de 2e regel heeft over snoeien in zomerbloesemtijd. En dat ze daar niet toe geneigd is. Net zomin als ze de broedende vogel wil storen.
Het gaat dan om "to fret the summer blossom on its stem" en met name om "to fret". Millay was een tuinliefhebber, naar het schijnt. En misschien kende ze ook de regel "Love thou the rose, yet leave it on its stem" van Edward Robert Bulwer Lytton (1831-1891), uit het gedicht "A night in Italy"? Wie zal het zeggen. Mogelijk is "to fret" een andersoortige actie die iemand met groene vingers kan ondernemen als de bloesem bloeit.
De Concise Oxford Dictionary zegt bij "fret": gnaw, wear, or consume or torment by gnawing" (met dank aan Geert Nijland) en dat lijkt weer qua betekenis enigszins op "to disturb the surface of water/a stream" wat elders als één van de mogelijke betekenissen van 'fret' wordt gegeven. Twijfel, maar toch een knoop doorgehakt.

Ze blijft ook verderop in het gedicht verwijzen naar de bloesem en de vogel. Met de mond belijdt ze dat ze vrij zijn, maar uiteindelijk wordt die vrijheid de geliefde niet gegund.

                                                                                    
                                                                                                                        
 
terug naar boven 

sweet love, sweet thorn - 15 januari 2014

Een tikje theatraal mogen we dit gedicht van Edna St. Vincent Millay toch wel noemen. In het natte gras liggen huillen. Liefdesverdriet. Of iets wat voor liefde door moest gaan, maar het niet was. En het verdriet houdt maar niet op.
Achteraf heeft ze spijt dat zij zich zo snel liet overhalen. Ze had niet voorzien dat ze het zo te pakken zou krijgen en dat terwijl de geliefde niet eens van haar hield, misschien zelfs nooit van haar gehouden heeft.

Mijn lief, mijn lieve doorn

                                                                                    
                                                                                                                        
 
terug naar boven

if to be left were to be left alone - millay - 12 januari 2014

Door je geliefde verlaten worden is nog tot daaraan toe, maar als je vervolgens niet eens in je eentje kunt bijkomen, dat is toch wel erg vervelend. Terwijl het hoog tijd werd om de eigen "Penaten" (ook wel "penates") af te stoffen. "Penaten" blijken huisgoden te zijn, die in dit geval te lang waren verwaarloosd. (Zijn penaten opzoeken = naar huis gaan).

Nu heb je in principe weer tijd voor van alles en nog wat, muziek, literatuur, schaken, maar een luidruchtige omgeving weerhoudt je hiervan.
En dat terwijl de verschrompelde geest best wel weer een oppepper kan gebruiken.
Van gewoon tot rust komen komt zelfs niets terecht, ook al heb je daar nog zo'n behoefte aan.

Daar zit ze nu dan dus:
zonder geliefde en zonder tot zichzelf te kunnen komen.

                                                                                     
                                                                                                                        
 
terug naar boven

whereas at morning in a jeweled crown - 10 januari 2014

In dit gedicht positioneert Edna St. Vincent Millay zich als een kasteelvouwe met ridders om haar heen. Dat maak ik er althans na veel lezen en herlezen uit op. Ze heeft de boel eens even flink opgeschud (shake another's tree: to arouse action or reaction) want zo kan het niet langer. Haar acties hebben in ieder geval effect gehad: er wordt heen en weer gerend op de gangen. Er is sprake van zwaarden en paarden en een ophaalbrug.

Het is in gang gezet. De boel is geforceerd (open the door to someone: invite something to happen) en nu is het afwachten wat het uiteindelijke resultaat zal zijn. Dat lijkt haar niet uit te maken. Als het maar duidelijk is.

Het rijmschema:  a  b  a  b     c  d  c  d      e  f  e  f      g  g

                                                                                      
                                                                                                                        
 
terug naar boven

hearing your words and not a word among them - millay, ook in het nieuwe jaar weer - 6 januari 2014

Met het beeld van een razende storm voor de kust van Maine, waar het rotsachtige eiland Matinicus ligt, schetst Edna St. Vincent Millay een dreigende situatie, in en relatie wellicht of anderszins.

Her en der moest er halfrijm aan te pas komen om dichter bij de originele betekenis te blijven. Wat immers te doen met zee-engte? Daar zou je nog 'het nauw' van kunnen maken, maar dat klinkt toch stukken minder mooi.

De 'slapping skirts' deden de vraag rijzen wat er nou precies aan het klapperen was? Jaspanden of rokken? Het woordje 'and', dat in regel 10 net zo goed weggelaten had kunnen worden als er wat bij de vrouwen klapperde, deed me besluiten het op jaspanden te houden.

Het rijmschema:  a  b  a  b     c  d  c  d      e  f  e  f      g  g

                                                                                      
                                                                                                                        
 
terug naar boven